ภาวะเส้นเลือดสมองตีบ (Acute Stroke) 2010

ภาวะเส้นเลือดสมองตีบ

(Acute Stroke)

Download PDF

นพ.จิรพงษ์ ศุภเสาวภาคย์

พญ.ปฏิมา พุทธไพศาล

ภาวะเส้นเลือดสมองตีบ เป็นภาวะฉุกเฉิน ที่จำเป็นต้องได้รับการตรวจพบด้วยความรวดเร็ว และให้การรักษาทันเวลา ด้วยการให้ยาละลายลิ่มเลือดภายใน 3 ชั่วโมงหลังจากเกิดอาการ จะสามารถลดอัตราการเสียชีวิต และความพิการได้ การพัฒนาระบบการตรวจพบ ช่วยเหลือ และส่งต่อที่ดี เป็นปัจจัยสำคัญของความสำเร็จในการดูแลรักษาผู้ป่วยเส้นเลือดสมองตีบ เช่นเดียวกับภาวะเส้นเลือดหัวใจตีบ

เป้าหมายของการรักษา

มี 2 เป้าหมายด้วยกัน

  1. ลดปริมาณสมองที่เสียหายจากการขาดเลือด

  2. ฟื้นฟูผู้ป่วยให้กลับคืนให้มากที่สุด

“Time is Brain”

Early detection โดยคนใกล้ตัว ทำให้สามารถตรวจพบภาวะเส้นเลือดสมองตีบและขอความช่วยเหลือได้เร็วขึ้น โดยอาการที่ชวนให้สงสัยว่าผุ้ป่วยมีเส้นเลือดสมองตีบ มีดังต่อไปนี้

  • อาการอ่อนแรง หรือชา ของใบหน้า แขน ขา โดยเฉพาะเมื่อเป็นข้างใดข้างหนึ่งเฉียบพลัน

  • สับสนเฉียบพลัน

  • พูดตะกุกตะกัก หรือเสียความสามารถในการเข้าใจภาษา

  • ตามองไม่เห็นข้างใดข้างหนึ่ง หรือทั้ง 2 ข้างเฉียบพลัน

  • เสียความสามารถในการทรงตัวเฉียบพลัน

  • ปวดศีรษะเฉียบพลัน โดยไม่มีสาเหตุอื่น

การให้ความรู้กับประชาชนทั่วไป ให้สามารถตรวจพบอาการที่สงสัย และขอความช่วยเหลืออย่างรวดเร็ว เป็นปัจจัยสำคัญของการพัฒนาระบบการดูแลรักษาผู้ป่วย

การประเมินผู้ป่วยโดย EMS

ให้ทำด้วยความรวดเร็ว โดยอาศัย หลักการของ Cincinnati Stroke Scale ที่ประกอบไปด้วย 3 อาการด้วยกัน คือ

  1. หน้าเบี้ยว ไปข้างใดข้างหนึ่ง (Facial droop)

  2. แขนตก ข้างหนึ่ง เมื่อยื่นแขน 2 ข้างไปข้างหน้า (Arm drift)

  3. พูดไม่ชัด หรือไม่พูด (Abnormal speech)

Cincinnati stroke scale

 

เมื่อตรวจพบอาการดังกล่าว ควรนำตัวผู้ป่วยส่งโรงพยาบาลที่สามารถให้การรักษาผู้ป่วยเส้นเลือดในสมองตีบด้วยการให้ยาละลายลิ่มเลือดโดยทันที

Stroke algorithm

การดูแลผู้ป่วย Stroke แบ่งออกเป็น 2 ระดับ

  1. การดูแลทั่วไป ได้แก่

    1. ความดันโลหิต: รักษา volume status ผู้ป่วยให้อยู่ในระดับปกติ ให้ IV เป็น isotonic solution หลีกเลี่ยงการให้ IV fluid ที่มีน้ำตาล นอกจากนี้ยังต้องควบคุมความดันโลหิตให้ < 185/100 mmHg ในกรณีผู้ป่วยอยู่ใน criteria ที่สามารถให้ยาละลายลิ่มเลือดได้

    2. ลดไข้: เนื่องจากอุณหภูมิร่างกายที่สูง > 37.5 c จะทำให้สมองได้รับความเสียหายเพิ่มขึ้น

    3. ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดให้ต่ำกว่า 185 mg/dL

    4. การดูแลทางเดินหายใจ และรักษาระดับออกซิเจนในเลือดให้ >=94% โดยใช้ออกซิเจนน้อยที่สุด รวมถึงการให้ยาป้องกันการชักกรณีมีข้อบ่งชี้

    5. ตรวจ EKG เพื่อหาภาวะหัวใจเต้นผิดปกติ

    6. ส่ง CT brain ภายใน 25 นาที เพื่อประเมินว่า เป็นภาวะอื่น นอกเหนือจากเส้นเลือดสมองตีบหรือไม่

  2. การให้ยาละลายลิ่มเลือด (Fibrinolytics) : rtPA โดยมีข้อบ่งชี้ในผู้ป่วยที่มีอาการมาภายใน 3 ชั่วโมง (หรือ 4.5 ชั่วโมง ในผู้ป่วยที่เข้า criteria) โดยมีเกณฑ์พิจารณาดังตาราง

 

Stroke - inclusion criteria for rtPA

Stroke - exclusion